Аливаа этгээдэд байж болох, үнэлж болон түүнийг өмч гэнэ. Ө.х Үнэ цэнэтэй бүхнийг өмч гэнэ.
Эд юмсыг өмчлөлт зүйл болохын хувьд
А. үл хөдлөх
Б. Хөдлөх хөрөнгө гэж ангилдаг.
Өмч гэдэг нь эдийн засгийн утгаараа эзэндээ тодорхой ашиг орлого өгдөг, эдийн засгийн ямар нэг дагуу талыг бий болгож үйлдвэрлэг үйлчилгээ гүйлгээнд байнга орж байдаг зүйлсийг хэлнэ. Мөн өмч гэж тодорхой хүмүүст хамаарагдан материаллал болон оюун санааны зүйл юм.
Өмчийн илэрх хэлбэр нь:
а. Эд зүйлсийн ба биет байдлын (техник, мал адгуул)
б. Биет бус байдалтай байна. (нээлт, зохиолт бүтээл )
Баялгийг эзэмших үйлдвэрлэх, хуваарилах явцад хүмүүсийн хоорондын эдийн засгийн бодит харилцааг өмчилөх харилцаа гэнэ.
Өмчлөгч нь өмчийн субьект бөгөөд өмчийг эзэмших ашиглах захирах зарцуулах хууль эрх зүйн эрх бүхий хүн юм.
Эд хөрөнгө өмчлөх эрхийг ашиглах, эзэмших, захиран зарцуулах гэж ангилна.
1.Эзэмших-эд хөрөнгийг шууд мэдэгдээ байлгаж эдлэн боломжтой байхийг
2. Ажиглах-харин эд хөрөнгийг хэрэглэж түүнээс ашигтай чанарыг гаргаж авах.
3. Захиран зарцуулах-хөрөнгийн хувь заяаг тодорхойлон

Өмчийн төрөл хэлвэр
Өмчийг хийгээд өмчлөгчийн олон янзын хэв маяг, хэлбэрүүд үүсэж ирсэн бөгөөд энэ нь дараах болно
1. нийтийн
2. хувийн
3. холимог.өмчийн хэв маяг юм.
Нийтийн өмч.
Өмчлөгчид өмчөө үүсгэн байгуулан, оруулсан хувь хөрөнгөө захираж зарцуулах болон бусдын өмнө хүлээн материалын хариуцлага, зэрэг байдлаар хувийн өмчөөс ялгарч буй өмчийг хэлнэ.
Нийтийн өмчийн хэлбэрүүд нь дараах болно.
- гэр бүлийн өмч
- хамт олны өмч
- олон нийтийн, байгууллага ба шашны өмч
- Орон нутгийн өмч
- Тусгай сангийн болон төрийн бус байгууллагуудаас
- Төрийн өмч гэсэн хэлбэрүүдийг байж болно.
Иймд монгол улсын иргэний хуулийн 6-74-т
А. Монгол улсад хувийн, нийтийн өмч байна.
Б. Төрийн өмчийн бүх төрөх хэлбэр
чөлөөтэй хасжих нөхцөлийг бүрдүүлж тэдгээрийн халдашгүй байдлыг хуулаар хагаална гэж заажээ.
Төрийн өмч дараах хэлбэртэй байна.
А. Нийтийн зориулалттай - Үндсэн хууль болон бусад хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар бүх ард түмний өмч болон зарламж зүйлсийг төрийн нийтийн зориулаттай өмч гэнэ. Үүнд:
- иргэд өмчлүүлийнээс бусад газар
- газрын хэвийг, түүний баялаг
- Ус би, түүний дотрон баялаг
- Ой түүний дагалдах баялаг
- ургамал, ан амьтны нөөц
- түүх соёлын үнэт цогцолбор хөшөө дурсгал
- археологи, палентологийн алдвар
- хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар тогтоолын бусад эд хөрөнгө хамаарна.
Б. Төрийн өрийн өмч.
- төрийн байгууллага, албан газарт эзэмшүүлсэн эд хөрөнгө.
- төрийн өмчийн үйлдвэрийн газарт эзэмшүүлж эд хөрөнгө
- төрийн өмчийн орлцоотой аж ахуйн нэгж байгууллагын төрд ноогдох хувь хөрөнгө
- улсын төвлөрсөн төсвийн хөрөнгө, төрийн бусад тусгай сан.
- хуульд заасан бусад үл хөдлөх болон хөдлөн хөрөнгө орно.
Нийтийн өмчийн нэг хэлбэр болон төрийн өмч гэдэг нь улсын болон төсвийн хөрөнгөөр үндсэн хөрөнгөө бүрдүүлж үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байгаа хэлбэр юм.
Хувийн өмч.
Энэ нь хувь хүн өөрийнхөө амдрах үйл ажиллагааныхаа гол нөхцөл болсон, эд хөрөнгөнд хандан харилцаа нь өөрийнхөө амин хувийн зүйлд харьцах явдал байдаг. Иймд хувийн өмч гэж монгол улсын иргэн хувьдаа өмчийн буй хуулиар хориглосноос бусад - үл хөдлөн
- хөдлөх эд хөрөнгө
- оюуны үнэт зүйл
- хэлнэ гэж хуулиар
Холимог өмч.
Энэ нь, өмнөх хэв маягийн өмчийн аль амлины шинжийг өртөө хослуулсан байдгаараа онцлог юм. үүнд:
-акци хувьцаа) эзэмчих
- хоршооллын өмч
- аж ахуйн нэгдэл нөхөрлөлж өмч
- хамтын үйлдвэрийн хэлбрээр оршин буй тохиолдолд уг өмч холимог өмч болно.

Өмч хуьчлах зарчим арга.
Төрийн өмчийг хуулиар зөвшөөрлөн арга хэлбэр нөхцөлийн дагуу хувь хүн болон бүлэг хүмүүст шилжүүлэхийг өмч хувьчлал гэнэ.
Иймд хувьчлал бол хүчтэй эдийн засагт хүргэдэг авьяас чадвар мэргэжилтэй хүмүүсийн өмнө их боломж нээдэг арга зам юм.
Хувьчлал бод ардчилсан нийгэмд хүрэхийн тулд зайлшгүй хийн ёстой алхам юм. Энэхүү үйл ажиллагааг улсын өмчийг задлах жижиглэх зохион байгуулалтыг төрчлөн хэлбрээр явуулна. Иймд өргөн утагаар авч үзж эдийн засгийн амьдралд засгийн газрын оролцоог аль болхоор багасгаж зах зээлийн ёсны хөгжилд учирдаг хөндлөнгийн саадыг арилгах үйл явцыг өмч хувьчлал гэнэ.
Өмчийг яагаад хувьчлах шаардлагатай болдог вэ?
- Эдийн засгийн үр ашигийг дээшлүүлэн нэмэгдүүлж
- зах зээлийн эдийн засаг үндсэндээ хувийн өмчид тулгуурлах учир улсын өмчийн ноёрхолыг арилгаж хувчлал секторыг бий болгох
- хувьчлал болгоны үр дүнд ,хувийн өмч, хувийн хэвшлийн аж ахуйг шинээр бий болгох
- хувийн өмчийн шавхагдашгүй хүчийг эдийн засгийг хөгжилд ашиглах хувийн өмч хөрөнгөтэй түүнийгээ арвижуулахийн төлөө тэнцэж буй хүмүүлж мөнгөний төлөө орлого ашиг сонирхол хүчтэй хөдөлгүүр эдийн засагт ашигтай байдаг.
- нийтийн буюу эзэнгүй өмчийг хамгаалах хамгийн сайн арга бол эзэнтэй болгох явдал юм.
- хүмүүст эдийн засгийн эрх чөлөө олгох Ө.х зөвхөн өмчтэй хүн бол эрх чөлөөтэй байна.
- үйлдвэрлэгийн үр дүнд өмчийн эзэн идэвхижих
- зах зээлийн шударга өрсөлдөөнийг бий болгон өрсөлдөөнд бүтээмж үр ашиг дээшлэнэ
- эдийн засаг дахь үрсгэн байдлыг таслах зогсоож өмчид өөриймсөг хандах.
- засгийн үазрын нуруул дээрх ачаалал багасан.
- улсын төсвийн алдагдлыг бууруулах төсөвт орлого оруулан
- өмчийн олон хэлбэр зэрэгцэн оршин чөлөөтэй хөгжилтэй нөхцөлийг бүрдүүлж зэрэг болно

Аливаа этгээдэд байж болох, үнэлж болон түүнийг өмч гэнэ. Ө.х Үнэ цэнэтэй бүхнийг өмч гэнэ.
Эд юмсыг өмчлөлт зүйл болохын хувьд
А. үл хөдлөх
Б. Хөдлөх хөрөнгө гэж ангилдаг.
Өмч гэдэг нь эдийн засгийн утгаараа эзэндээ тодорхой ашиг орлого өгдөг, эдийн засгийн ямар нэг дагуу талыг бий болгож үйлдвэрлэг үйлчилгээ гүйлгээнд байнга орж байдаг зүйлсийг хэлнэ. Мөн өмч гэж тодорхой хүмүүст хамаарагдан материаллал болон оюун санааны зүйл юм.
Өмчийн илэрх хэлбэр нь:
а. Эд зүйлсийн ба биет байдлын (техник, мал адгуул)
б. Биет бус байдалтай байна. (нээлт, зохиолт бүтээл )
Баялгийг эзэмших үйлдвэрлэх, хуваарилах явцад хүмүүсийн хоорондын эдийн засгийн бодит харилцааг өмчилөх харилцаа гэнэ.
Өмчлөгч нь өмчийн субьект бөгөөд өмчийг эзэмших ашиглах захирах зарцуулах хууль эрх зүйн эрх бүхий хүн юм.
Эд хөрөнгө өмчлөх эрхийг ашиглах, эзэмших, захиран зарцуулах гэж ангилна.
1.Эзэмших-эд хөрөнгийг шууд мэдэгдээ байлгаж эдлэн боломжтой байхийг
2. Ажиглах-харин эд хөрөнгийг хэрэглэж түүнээс ашигтай чанарыг гаргаж авах.
3. Захиран зарцуулах-хөрөнгийн хувь заяаг тодорхойлон

Өмчийн төрөл хэлвэр
Өмчийг хийгээд өмчлөгчийн олон янзын хэв маяг, хэлбэрүүд үүсэж ирсэн бөгөөд энэ нь дараах болно
1. нийтийн
2. хувийн
3. холимог.өмчийн хэв маяг юм.
Нийтийн өмч.
Өмчлөгчид өмчөө үүсгэн байгуулан, оруулсан хувь хөрөнгөө захираж зарцуулах болон бусдын өмнө хүлээн материалын хариуцлага, зэрэг байдлаар хувийн өмчөөс ялгарч буй өмчийг хэлнэ.
Нийтийн өмчийн хэлбэрүүд нь дараах болно.
- гэр бүлийн өмч
- хамт олны өмч
- олон нийтийн, байгууллага ба шашны өмч
- Орон нутгийн өмч
- Тусгай сангийн болон төрийн бус байгууллагуудаас
- Төрийн өмч гэсэн хэлбэрүүдийг байж болно.
Иймд монгол улсын иргэний хуулийн 6-74-т
А. Монгол улсад хувийн, нийтийн өмч байна.
Б. Төрийн өмчийн бүх төрөх хэлбэр
чөлөөтэй хасжих нөхцөлийг бүрдүүлж тэдгээрийн халдашгүй байдлыг хуулаар хагаална гэж заажээ.
Төрийн өмч дараах хэлбэртэй байна.
А. Нийтийн зориулалттай - Үндсэн хууль болон бусад хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар бүх ард түмний өмч болон зарламж зүйлсийг төрийн нийтийн зориулаттай өмч гэнэ. Үүнд:
- иргэд өмчлүүлийнээс бусад газар
- газрын хэвийг, түүний баялаг
- Ус би, түүний дотрон баялаг
- Ой түүний дагалдах баялаг
- ургамал, ан амьтны нөөц
- түүх соёлын үнэт цогцолбор хөшөө дурсгал
- археологи, палентологийн алдвар
- хуулиар нийтийн зориулалтаар ашиглахаар тогтоолын бусад эд хөрөнгө хамаарна.
Б. Төрийн өрийн өмч.
- төрийн байгууллага, албан газарт эзэмшүүлсэн эд хөрөнгө.
- төрийн өмчийн үйлдвэрийн газарт эзэмшүүлж эд хөрөнгө
- төрийн өмчийн орлцоотой аж ахуйн нэгж байгууллагын төрд ноогдох хувь хөрөнгө
- улсын төвлөрсөн төсвийн хөрөнгө, төрийн бусад тусгай сан.
- хуульд заасан бусад үл хөдлөх болон хөдлөн хөрөнгө орно.
Нийтийн өмчийн нэг хэлбэр болон төрийн өмч гэдэг нь улсын болон төсвийн хөрөнгөөр үндсэн хөрөнгөө бүрдүүлж үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байгаа хэлбэр юм.
Хувийн өмч.
Энэ нь хувь хүн өөрийнхөө амдрах үйл ажиллагааныхаа гол нөхцөл болсон, эд хөрөнгөнд хандан харилцаа нь өөрийнхөө амин хувийн зүйлд харьцах явдал байдаг. Иймд хувийн өмч гэж монгол улсын иргэн хувьдаа өмчийн буй хуулиар хориглосноос бусад - үл хөдлөн
- хөдлөх эд хөрөнгө
- оюуны үнэт зүйл
- хэлнэ гэж хуулиар
Холимог өмч.
Энэ нь, өмнөх хэв маягийн өмчийн аль амлины шинжийг өртөө хослуулсан байдгаараа онцлог юм. үүнд:
-акци хувьцаа) эзэмчих
- хоршооллын өмч
- аж ахуйн нэгдэл нөхөрлөлж өмч
- хамтын үйлдвэрийн хэлбрээр оршин буй тохиолдолд уг өмч холимог өмч болно.

Өмч хуьчлах зарчим арга.
Төрийн өмчийг хуулиар зөвшөөрлөн арга хэлбэр нөхцөлийн дагуу хувь хүн болон бүлэг хүмүүст шилжүүлэхийг өмч хувьчлал гэнэ.
Иймд хувьчлал бол хүчтэй эдийн засагт хүргэдэг авьяас чадвар мэргэжилтэй хүмүүсийн өмнө их боломж нээдэг арга зам юм.
Хувьчлал бод ардчилсан нийгэмд хүрэхийн тулд зайлшгүй хийн ёстой алхам юм. Энэхүү үйл ажиллагааг улсын өмчийг задлах жижиглэх зохион байгуулалтыг төрчлөн хэлбрээр явуулна. Иймд өргөн утагаар авч үзж эдийн засгийн амьдралд засгийн газрын оролцоог аль болхоор багасгаж зах зээлийн ёсны хөгжилд учирдаг хөндлөнгийн саадыг арилгах үйл явцыг өмч хувьчлал гэнэ.
Өмчийг яагаад хувьчлах шаардлагатай болдог вэ?
- Эдийн засгийн үр ашигийг дээшлүүлэн нэмэгдүүлж
- зах зээлийн эдийн засаг үндсэндээ хувийн өмчид тулгуурлах учир улсын өмчийн ноёрхолыг арилгаж хувчлал секторыг бий болгох
- хувьчлал болгоны үр дүнд ,хувийн өмч, хувийн хэвшлийн аж ахуйг шинээр бий болгох
- хувийн өмчийн шавхагдашгүй хүчийг эдийн засгийг хөгжилд ашиглах хувийн өмч хөрөнгөтэй түүнийгээ арвижуулахийн төлөө тэнцэж буй хүмүүлж мөнгөний төлөө орлого ашиг сонирхол хүчтэй хөдөлгүүр эдийн засагт ашигтай байдаг.
- нийтийн буюу эзэнгүй өмчийг хамгаалах хамгийн сайн арга бол эзэнтэй болгох явдал юм.
- хүмүүст эдийн засгийн эрх чөлөө олгох Ө.х зөвхөн өмчтэй хүн бол эрх чөлөөтэй байна.
- үйлдвэрлэгийн үр дүнд өмчийн эзэн идэвхижих
- зах зээлийн шударга өрсөлдөөнийг бий болгон өрсөлдөөнд бүтээмж үр ашиг дээшлэнэ
- эдийн засаг дахь үрсгэн байдлыг таслах зогсоож өмчид өөриймсөг хандах.
- засгийн үазрын нуруул дээрх ачаалал багасан.
- улсын төсвийн алдагдлыг бууруулах төсөвт орлого оруулан
- өмчийн олон хэлбэр зэрэгцэн оршин чөлөөтэй хөгжилтэй нөхцөлийг бүрдүүлж зэрэг болно