Ядуурал бол нийгмийн үзэгдэл бөгөөд нийгмийн хөгижлтэй салшгүй холбоотой, хүн амын амьдрлын түвшин буурах үзэгдлийг ядуурал гэнэ. Ө.х? төрөөс тогтоосон амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой тэрхүү, орлогын хэмжээгээр хязгаарлагдмал хэрэглээтэй хүмүүсийг ядуу гэнэ. Манай улс ядууралын түвшинг тодорхойлохдоо
а. Орлого
б. Хэрэглээ зэргийг гол үзүүлэлт болгодог.
- Төрөөс тогтоолыг амьжиргааны бааталгаажих доод түвшингээс доогуур орлоготой, тэрхүү орлогынхоо хэмжээгээр хязгаарлагдмал хэрэглээтэй ядуу гэнэ.
- Өрхийн нэг хүнд ногдох орлого нь амжиргааны бааталгаажих доод түвшинийг 40%-д хүрэхгүй буюу хүнснийхээ хэрэгцээг хангаж чадахгүй бол нэн ядуу өрх иргэд гэнэ. Иймд ард түмний аж байдалыг
- Ядуувтар
- Ядуу
- Туйлын (нэн) ядуу гэж ангилж болно. Гэвч энэ нь тухайн улс орны хөгжил, хэрэглээг ханган орлогын байдалтай шууд холбоотой харьцангуй ойлголт юм.Бодит байдал дээр улс орон бүхэлд ядуу, ядуурал янз бүр байх бөгөөд өөр өөрийн хөгжилийн түвшин орлого хэрэглээний онцлогоор хэмжигддэг үзүүлэлт.
Жишээ нь: Өрхийн нийт орлогын 70%-ыг хоол хүнсэнд зарцуулж байгаа бол ядуурал гэж үздэг. Олон улсын жишиг байдаг.
Ядуурал бий болох шаалтгаан
Хүн амын ядуурал ихэнхдээ дараах хүчин зүйлээс хамаарна.
- Орлогоос хамаараад
- Амьдрах чадвар буурснаас
- Өвчин эмнлэгт баригдах
- Тахир дутуу болох
- Нас өтлөн болох бусад шалтгаанаар хөдөлмөрлөг чадвар алдсанаас болж өмч хөрөнгө, орлого байлаа ч ядуурал явдал олонтой байдаг.
- Эрдэм боловсорлын түвшингээс хамаараад
- Хүйсээс хамаараад
- Өрх толгойлсон олон хүүхэдтэй эмэгтэй
- Тухайн хүний онцлог байдлаас хамараад гэх мэт.
Эдгээр үзүүлэлтүүдээс хамараад ядуурлыг дараах төрөлд ангилна. Үүнд:
- Орлогоос хамаарах ядуурал
- Чадвраас хамаарах ядуурал
- Боловсролоос хамаарах ядуурал
- Хүйсэж хамаарах ядуурал
- Тухай хүний онцлогоос хамаарах ядуурал гэх мэт.
Ядуурлыг тодорхойлох үзүүлэлтүүд
Ядуурал бол өргөн хүрээтэй олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг болохоор түүнийг бодит байдлаар яагаад гэвэл амьдрал, хэрэглээ өргөн, ядуурал гэсэн ч өнөөгийн байдлаар 3 аргаар ядуурлыг тогтоож байгаа юм.
Үүнд: 1. Хувь хүн айл өрхийн хэрэглэх хүнс, түлш орон сууц, хувцас хунар гээд хэрэглээний доод хэмжээг тодорхойлон түүнийг орлрго аль хэр хангаж байгаагаар ядууралыг тогтооно. Ингэхтэй орлогын байдлаар ядуурлыг нь хэмжих нь хамгийн их өргөн хэрэглэдэг арга юм.
Амьдралын зайлшгүй хэрэгцээг тухайн үеийн зах зээлийн үнээр үнэлснийг амьжиргааны баталгаажих доод түвшин гэж нэрлэнэ.
(Үүнийг мөн ядуурлын шугум ч гэдэг)
2. Хүмүүсийн амьдрах чадварын үзүүлэлтээр ядуурлыг тогтоох арга. Ядуу хүмүүсийн нилээд хэсэг нь орлргоос бус амьдрах чадвар буурснаас болж ядуурал байна. Ө.х? хүмүүс өвдөх талар дутуу болон нас өтлөн зэрэг шалгаанаар хөдөлмөрлөн амьдрах чадвар алсанаас болж өмч хөрөнгө орлого байлаа ч ядуурах явдал гарна. Хүний амьдрах чадвар гэдэг бол өргөн ойлголт. Түүнд эрүүл мэнд, эрдэм боловсрол, мэгэжил дадлага хувийн авъяас авхаалж самбаа ухаалаг чанар болон биеэ авч явах чадвар гэх мэт олон зүйл багтана.
3. Орлогын ба чадварын үзүүлэлтийг хослож ядуурлыг тогтоох арга. Ө.х? хүний амьдрах чадварыг хүн амын эмзэг хэсгээр төлөөлүүлж тэдний орлоготой холбож ядуурлыг тогтооно.
Мөн ядуурлыг тогтоох талаар хувилбар байна.
- Нэг хүнд ногдох зардлын (Хэрэглээний) доод хэмжээг ……………Ядуурлын улаан тусам татдаг.
- Айл өрийн ам бүлийн хүмүүсийн нас хүсийг харгалзан орлого зарлалыг (хэрэглэн гол үндсэн нэр төрлөөр) нэгэн зэрэг тодорхойлж ядуурлыг тогтоон хувилбар.
- Орлого зарлалыг өмч хөрөнгөтэй холбож ядуурлыг тогтоон хувилбар
- Олон эрдэмтэн ядуурлыг физиологийн үзэгдэл зайлшгүй шаардлагтай илчлэгийн дутагдал гэж үзж ядуурлыг нэг хүнд ногдох хоол хүнсний зардлаар тогтоохийг зөвлөдөг.
Ядуурлыг бууруулах арга зам
Ядуурал ба эдийн засаг , нийгмийн хямралын нэгж сөрөг үр дагавар
- Үйлдвэрлэлийн уналтыг зогсоож, ажилгүйдлийг багасгах
Үйлдвэрлэлийн уналтыг зогсоож өндийлгөхөд эдийн засгийн гол бодлогыг чиглүүлж цогцолбор арга хэмжээ хэрэгжүүлэх юуны өмнө мал аж ахуйн түүхий эдээ экспортолдгийг зогсоох боловсруулах бүтээгдэхүүн гадаадад гаргах
- Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарах
- Мал аж ахуй, газар тариалангийн цаг үеийн ээлтийн ажлаа хугцаанд нь чанар сайтай хийх.
- Төв суурин газар суугчид төмөс хүнсний ногоо тарих.
- Төрийн зохцуулалтыг механизмаар дамжуулж дэмлэг үзүүлэх
- Хүмүүс хөдөлмөрийн болон оюуны чадавхиа ямар ч нөхцөлд бие даан амьдрах чадвар олгон, үүний тулд эрүүл мэндийг хамгаалан залуучуудад боловсрол мэргэжил олгох, ажилгүй хүмүүст шинэ мэргэжил эзэмшүүлэх, мэргэжлийг нь дээшлүүлэх зэргээр ажлын шинэ байранд ажиллах боломж олгоно.
- Хөдөлмөрлөн чадваргүй нэн ядуу хүмүүст эд мөнгөний жууд туслалцаа үзүүлж, халамжийн таваар үйлчлэх
- Эдийн засаг нийгмийн хөгжилд хүний хүчин зүйлийн идвэхтэй оролцоог ханган

Ядуурал бол нийгмийн үзэгдэл бөгөөд нийгмийн хөгижлтэй салшгүй холбоотой, хүн амын амьдрлын түвшин буурах үзэгдлийг ядуурал гэнэ. Ө.х? төрөөс тогтоосон амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой тэрхүү, орлогын хэмжээгээр хязгаарлагдмал хэрэглээтэй хүмүүсийг ядуу гэнэ. Манай улс ядууралын түвшинг тодорхойлохдоо
а. Орлого
б. Хэрэглээ зэргийг гол үзүүлэлт болгодог.
- Төрөөс тогтоолыг амьжиргааны бааталгаажих доод түвшингээс доогуур орлоготой, тэрхүү орлогынхоо хэмжээгээр хязгаарлагдмал хэрэглээтэй ядуу гэнэ.
- Өрхийн нэг хүнд ногдох орлого нь амжиргааны бааталгаажих доод түвшинийг 40%-д хүрэхгүй буюу хүнснийхээ хэрэгцээг хангаж чадахгүй бол нэн ядуу өрх иргэд гэнэ. Иймд ард түмний аж байдалыг
- Ядуувтар
- Ядуу
- Туйлын (нэн) ядуу гэж ангилж болно. Гэвч энэ нь тухайн улс орны хөгжил, хэрэглээг ханган орлогын байдалтай шууд холбоотой харьцангуй ойлголт юм.Бодит байдал дээр улс орон бүхэлд ядуу, ядуурал янз бүр байх бөгөөд өөр өөрийн хөгжилийн түвшин орлого хэрэглээний онцлогоор хэмжигддэг үзүүлэлт.
Жишээ нь: Өрхийн нийт орлогын 70%-ыг хоол хүнсэнд зарцуулж байгаа бол ядуурал гэж үздэг. Олон улсын жишиг байдаг.
Ядуурал бий болох шаалтгаан
Хүн амын ядуурал ихэнхдээ дараах хүчин зүйлээс хамаарна.
- Орлогоос хамаараад
- Амьдрах чадвар буурснаас
- Өвчин эмнлэгт баригдах
- Тахир дутуу болох
- Нас өтлөн болох бусад шалтгаанаар хөдөлмөрлөг чадвар алдсанаас болж өмч хөрөнгө, орлого байлаа ч ядуурал явдал олонтой байдаг.
- Эрдэм боловсорлын түвшингээс хамаараад
- Хүйсээс хамаараад
- Өрх толгойлсон олон хүүхэдтэй эмэгтэй
- Тухайн хүний онцлог байдлаас хамараад гэх мэт.
Эдгээр үзүүлэлтүүдээс хамараад ядуурлыг дараах төрөлд ангилна. Үүнд:
- Орлогоос хамаарах ядуурал
- Чадвраас хамаарах ядуурал
- Боловсролоос хамаарах ядуурал
- Хүйсэж хамаарах ядуурал
- Тухай хүний онцлогоос хамаарах ядуурал гэх мэт.
Ядуурлыг тодорхойлох үзүүлэлтүүд
Ядуурал бол өргөн хүрээтэй олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг болохоор түүнийг бодит байдлаар яагаад гэвэл амьдрал, хэрэглээ өргөн, ядуурал гэсэн ч өнөөгийн байдлаар 3 аргаар ядуурлыг тогтоож байгаа юм.
Үүнд: 1. Хувь хүн айл өрхийн хэрэглэх хүнс, түлш орон сууц, хувцас хунар гээд хэрэглээний доод хэмжээг тодорхойлон түүнийг орлрго аль хэр хангаж байгаагаар ядууралыг тогтооно. Ингэхтэй орлогын байдлаар ядуурлыг нь хэмжих нь хамгийн их өргөн хэрэглэдэг арга юм.
Амьдралын зайлшгүй хэрэгцээг тухайн үеийн зах зээлийн үнээр үнэлснийг амьжиргааны баталгаажих доод түвшин гэж нэрлэнэ.
(Үүнийг мөн ядуурлын шугум ч гэдэг)
2. Хүмүүсийн амьдрах чадварын үзүүлэлтээр ядуурлыг тогтоох арга. Ядуу хүмүүсийн нилээд хэсэг нь орлргоос бус амьдрах чадвар буурснаас болж ядуурал байна. Ө.х? хүмүүс өвдөх талар дутуу болон нас өтлөн зэрэг шалгаанаар хөдөлмөрлөн амьдрах чадвар алсанаас болж өмч хөрөнгө орлого байлаа ч ядуурах явдал гарна. Хүний амьдрах чадвар гэдэг бол өргөн ойлголт. Түүнд эрүүл мэнд, эрдэм боловсрол, мэгэжил дадлага хувийн авъяас авхаалж самбаа ухаалаг чанар болон биеэ авч явах чадвар гэх мэт олон зүйл багтана.
3. Орлогын ба чадварын үзүүлэлтийг хослож ядуурлыг тогтоох арга. Ө.х? хүний амьдрах чадварыг хүн амын эмзэг хэсгээр төлөөлүүлж тэдний орлоготой холбож ядуурлыг тогтооно.
Мөн ядуурлыг тогтоох талаар хувилбар байна.
- Нэг хүнд ногдох зардлын (Хэрэглээний) доод хэмжээг ……………Ядуурлын улаан тусам татдаг.
- Айл өрийн ам бүлийн хүмүүсийн нас хүсийг харгалзан орлого зарлалыг (хэрэглэн гол үндсэн нэр төрлөөр) нэгэн зэрэг тодорхойлж ядуурлыг тогтоон хувилбар.
- Орлого зарлалыг өмч хөрөнгөтэй холбож ядуурлыг тогтоон хувилбар
- Олон эрдэмтэн ядуурлыг физиологийн үзэгдэл зайлшгүй шаардлагтай илчлэгийн дутагдал гэж үзж ядуурлыг нэг хүнд ногдох хоол хүнсний зардлаар тогтоохийг зөвлөдөг.
Ядуурлыг бууруулах арга зам
Ядуурал ба эдийн засаг , нийгмийн хямралын нэгж сөрөг үр дагавар
- Үйлдвэрлэлийн уналтыг зогсоож, ажилгүйдлийг багасгах
Үйлдвэрлэлийн уналтыг зогсоож өндийлгөхөд эдийн засгийн гол бодлогыг чиглүүлж цогцолбор арга хэмжээ хэрэгжүүлэх юуны өмнө мал аж ахуйн түүхий эдээ экспортолдгийг зогсоох боловсруулах бүтээгдэхүүн гадаадад гаргах
- Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарах
- Мал аж ахуй, газар тариалангийн цаг үеийн ээлтийн ажлаа хугцаанд нь чанар сайтай хийх.
- Төв суурин газар суугчид төмөс хүнсний ногоо тарих.
- Төрийн зохцуулалтыг механизмаар дамжуулж дэмлэг үзүүлэх
- Хүмүүс хөдөлмөрийн болон оюуны чадавхиа ямар ч нөхцөлд бие даан амьдрах чадвар олгон, үүний тулд эрүүл мэндийг хамгаалан залуучуудад боловсрол мэргэжил олгох, ажилгүй хүмүүст шинэ мэргэжил эзэмшүүлэх, мэргэжлийг нь дээшлүүлэх зэргээр ажлын шинэ байранд ажиллах боломж олгоно.
- Хөдөлмөрлөн чадваргүй нэн ядуу хүмүүст эд мөнгөний жууд туслалцаа үзүүлж, халамжийн таваар үйлчлэх
- Эдийн засаг нийгмийн хөгжилд хүний хүчин зүйлийн идвэхтэй оролцоог ханган